Giới Thiệu Các Bộ Tiêu Chuẩn Đầu Tư Phổ Biến

Trên thế giới có rất nhiều bộ tiêu chuẩn đầu tư do nhiều người xây dựng. Có những bộ nổi tiếng, được công nhận rộng rãi, nhưng cũng có những bộ ít người biết đến. Hôm nay, chúng ta sẽ tập trung vào hai vấn đề chính:

1. Lướt qua một số bộ tiêu chuẩn đầu tư nổi tiếng.
2. Tự xây dựng bộ tiêu chuẩn đầu tư cho riêng mình. Điều này cực kỳ quan trọng, bởi vì những bộ tiêu chuẩn nổi tiếng đôi khi chỉ mang tính chất lý thuyết trong sách vở, và ngay cả tác giả cũng chưa chắc đã tuân thủ tuyệt đối.

Việc không tuân thủ quy tắc đôi khi có thể dẫn đến sai lầm, nhưng cũng có thể giúp chúng ta khám phá những vấn đề mới hoặc học được những bài học sâu sắc hơn từ những lỗi lầm đó. Mọi vấn đề đều có hai mặt.

Đầu tiên, chúng ta hãy tìm hiểu về bộ tiêu chuẩn CANSLIM của William J. O’Neil. Cuốn sách của ông là một tài liệu hữu ích mà mọi người có thể tìm mua và đọc. CANSLIM là viết tắt của 7 yếu tố chính trong phương pháp của ông. Chúng ta sẽ tìm hiểu khái quát từng yếu tố để có cái nhìn tổng quan, từ đó làm nền tảng để tự xây dựng bộ tiêu chuẩn riêng, hoàn hảo hơn, vì CANSLIM vẫn còn nhiều sơ hở.

Ngoài ra, chúng ta cũng có thể nhắc đến Warren Buffett, một huyền thoại đầu tư. Mặc dù ông chưa từng viết sách, nhưng có một cuốn hồi ký của con dâu ông ấy khá dày và đáng đọc. Tuy nhiên, bộ tiêu chuẩn đầu tư của Warren Buffett rất khó để chúng ta áp dụng vì ông có lợi thế thông tin bất cân xứng. Với quyền lực và sức ảnh hưởng lớn, ông có thể trực tiếp làm việc với ban lãnh đạo công ty để nắm rõ về doanh nghiệp và đưa ra các yêu cầu. Điều này tạo ra một lợi thế mà đa số nhà đầu tư cá nhân như chúng ta không có được. Ngay cả em cũng không thể áp dụng được phương pháp này, nên không thể dạy cho mọi người.

Chúng ta cần học những phương pháp và hệ thống phù hợp hơn với bối cảnh Việt Nam, nơi có nhiều yếu tố đặc thù và “chiêu trò” riêng. Không nên thần tượng hóa bất kỳ hệ thống hay lối đánh nào, mà hãy học hỏi những phần hay và phù hợp nhất.

---

Bộ Tiêu Chuẩn CANSLIM

Tìm Hiểu Chi Tiết Về CANSLIM

CANSLIM là viết tắt của 7 thành tố:

• C (Current Quarterly Earnings) – Tăng trưởng thu nhập quý hiện tại: Yêu cầu tăng trưởng mạnh về doanh thu, lợi nhuận và EPS (thu nhập trên mỗi cổ phiếu). Đặc biệt, EPS không được bị pha loãng do việc phát hành thêm cổ phiếu để huy động tiền. Việc chia cổ tức bằng cổ phiếu hoặc chia tách cổ phiếu thì không tính là pha loãng xấu, vì dù EPS giảm, P/E vẫn giữ nguyên.
• A (Annual Earnings Growth) – Tăng trưởng thu nhập hàng năm: Cũng tương tự như tăng trưởng quý, nhưng ở khung thời gian dài hơn (năm). Điều này giúp đỡ rủi ro nếu quý có sai số, hoặc nếu có sai lầm trong dài hạn thì ngắn hạn vẫn có lợi nhuận để cắt lỗ.
• N (New Products, New Management, New Highs) – Yếu tố mới: Đây là yếu tố đổi mới. Nó bao gồm mọi thứ mới mẻ: ban lãnh đạo mới, sản phẩm mới, chiến lược kinh doanh mới, kế toán/kiểm toán mới, hoặc thậm chí là đối thủ cạnh tranh mới. Chúng ta phải phân tích những yếu tố mới này xem chúng có tác động gì đến cổ phiếu không, hoặc một game mới (ví dụ thông tin về tăng vốn, mở nhà máy).
• S (Supply and Demand) – Cung và cầu: Cổ phiếu cần được mua vào nhiều hơn bán ra. Điều này thể hiện qua:
  • Đà tăng giá bền vững trong dài hạn (6 tháng – 1 năm). Dù có những giai đoạn thị trường không tốt bị sụt giảm, cổ phiếu đó vẫn tăng tốt hơn thị trường chung.
  • Ban lãnh đạo hoặc cổ đông lớn liên tục gia tăng tỷ lệ sở hữu.
  • Cổ phiếu tăng rất mạnh khi tăng và giảm từ từ khi giảm. Ví dụ, Hòa Phát khi tăng thì rất mạnh, nhưng khi điều chỉnh thì chậm rãi. Điều này cho thấy luôn có lượng cầu chờ sẵn. Các mã như CTG, Techcombank, ACB, HCM cũng vậy, rất khó để giảm sâu.
• L (Leader or Laggard) – Dẫn đầu hay Đội sổ: Cổ phiếu phải có tính dẫn dắt trong ngành hoặc trong một phân lớp cổ phiếu (ví dụ cổ phiếu trụ). Trong ngành chứng khoán, có VND, SSI, HCM là những mã dẫn đầu. Trong ngành ngân hàng, CTG, Techcombank, VPBank là những mã dẫn đầu (Vietcombank hay BIDV không thực sự dẫn dắt theo tiêu chí này). Cổ phiếu dẫn dắt thường là con tăng đầu tiên, tăng bền vững nhất (chưa chắc mạnh nhất nhưng bền vững), và có sức ảnh hưởng đến các cổ phiếu khác trong ngành. Nếu nó tăng, các mã khác cũng tăng theo; nếu nó giảm, các mã khác khó mà xanh được; và nếu các mã khác giảm sàn, nó cũng chỉ đỏ khoảng 3%.
• I (Institutional Sponsorship) – Sự ủng hộ của tổ chức: Cổ phiếu cần có sự hiện diện của các tổ chức lớn và uy tín làm cổ đông (ví dụ: VinaCapital, Dragon Capital, Platinum Victory). Lý do cần có các tổ chức này là:
  • Chúng ta đang “chung thuyền” với những “cá mập” có kiến thức sâu rộng và nguồn lực lớn hơn chúng ta.
  • Các tổ chức này chịu áp lực tăng trưởng cao hơn, nên khi cổ phiếu giảm, họ sẽ có xu hướng đỡ giá hoặc yêu cầu doanh nghiệp mua cổ phiếu quỹ.
  • Khi doanh nghiệp đưa ra chính sách không hợp lý (ví dụ như vụ phát hành thêm của Đất Xanh), các quỹ lớn sẽ phản ứng mạnh (như việc DC bán 20 triệu cổ phiếu Đất Xanh), gây mất niềm tin và buộc doanh nghiệp phải rút lại quyết định. Điều này cho thấy chúng ta cần bán theo khi các “cá mập” bán ra.
• M (Market Direction) – Xu hướng thị trường: Yếu tố này chiếm tỷ trọng khá cao trong CANSLIM vì nó mang tính đầu cơ. Khi thị trường tăng, việc đầu tư trở nên dễ dàng hơn. Chúng ta có thể đánh giá xu hướng thị trường dựa trên cảm quan cá nhân hoặc phân tích vĩ mô (chu kỳ kinh tế, chính sách tiền tệ/tài khóa, luân chuyển dòng tiền, lạm phát/giảm phát).

Ưu và Nhược Điểm của CANSLIM

Ưu điểm:

• Tương đối đầy đủ: Phương pháp này xét đến nhiều yếu tố, từ nền tảng (tăng trưởng) đến đầu cơ (đổi mới, cung cầu) và cả phòng thủ (sự ủng hộ của tổ chức).
• Hiệu quả trong thị trường tốt: Khi thị trường thuận lợi, các cổ phiếu được chọn theo CANSLIM thường tăng giá mạnh nhờ các yếu tố đổi mới hoặc các “game” tài chính.

Nhược điểm:

• Quá cầu toàn: CANSLIM đòi hỏi quá nhiều yếu tố, không phải cổ phiếu nào cũng có thể thỏa mãn tất cả các tiêu chí này.
• Thiếu yếu tố định giá: Phương pháp này không tập trung vào định giá cổ phiếu. Việc mua một cổ phiếu tốt với giá quá cao có thể làm giảm tiềm năng lợi nhuận. Ví dụ, mua một con heo 5kg có tiềm năng tăng lên 1 tạ, nhưng mua con heo 50kg thì tiềm năng tăng trưởng chỉ còn gấp đôi.

Thực Hành Kiểm Tra Cổ Phiếu Theo CAN SLIM

Hãy cùng thực hành kiểm tra một số cổ phiếu theo phương pháp CAN SLIM. Mọi người có thể comment cổ phiếu mà mình muốn kiểm tra nhé.

Ví dụ:

• Dabaco:

  • Tăng trưởng quý/năm: Với tình hình giá lợn hiện tại, Dabaco rất khó đạt được mức tăng trưởng như giai đoạn 2020. Tăng trưởng sẽ rất thấp, thậm chí có quý còn sụt giảm. Do đó, ngay từ hai yếu tố đầu tiên (tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận quý/năm) của CAN SLIM, Dabaco đã không đáp ứng được.
  • Yếu tố mới (New): Dabaco không có yếu tố đổi mới nào đáng kể. Yếu tố giá lợn đã là một yếu tố cũ, không còn tạo ra đột phá.
  • Cung cầu (Supply and Demand): Yếu tố này của Dabaco có vẻ tốt, thể hiện qua việc cổ phiếu có thể duy trì được dòng tiền.
  • Dẫn đầu (Leader): Vai trò dẫn dắt của Dabaco trong ngành chưa thực sự rõ ràng.
  • Sự ủng hộ của tổ chức (Institutional Sponsorship): Khi xem xét cơ cấu cổ đông lớn của Dabaco, chúng ta thấy có sự hiện diện của các quỹ như SSIAM hay Saigon Asset Management. Điều này cho thấy yếu tố tổ chức tương đối ổn.
  • Thị trường (Market Direction): Thị trường hiện tại không phải là giai đoạn dễ dàng để đánh giá.

• GVR:

  • Tăng trưởng: Hai yếu tố đầu tiên về tăng trưởng có vẻ khả quan.
  • Yếu tố mới: GVR có các yếu tố mới liên quan đến thoái vốn công ty con, thoái vốn nhà nước và đặc biệt là game vào rổ VN30 sắp tới.
  • Cung cầu: Yếu tố này của GVR tương đối tốt.
  • Dẫn đầu: GVR thể hiện vai trò dẫn dắt trong ngành khu công nghiệp và cao su.
  • Sự ủng hộ của tổ chức: Yếu tố này của GVR có cả mặt tốt và xấu. Tổ chức nắm giữ lớn nhất là Nhà nước (SCIC nắm đến 97%), có thể coi là trung tính.
  • Thị trường: Thị trường gần đây có vẻ hỗ trợ tốt cho dòng cổ phiếu của GVR.
  • Kết luận: GVR là một cổ phiếu thỏa mãn khá tốt các yếu tố của CAN SLIM.

• BIDV:

  • Không phù hợp để phân tích theo tiêu chí CAN SLIM, vì các cổ phiếu ngân hàng thường có đặc thù riêng và hơi khập khiễng khi áp dụng phương pháp này.

• HSG (Hoa Sen Group):

  • Tăng trưởng: Tăng trưởng quý và năm hiện tại có thể chấp nhận được, nhưng trong tương lai, khả năng tăng trưởng lợi nhuận của HSG là rất khó.
  • Yếu tố mới: Không còn yếu tố đổi mới đáng kể.
  • Cung cầu: Hiện tại vẫn ổn.
  • Dẫn đầu: Vẫn là một trong những cổ phiếu dẫn đầu ngành thép (cùng với Hòa Phát và Nam Kim).
  • Sự ủng hộ của tổ chức: Yếu tố này không quá tốt. Lịch sử giao dịch cổ phiếu của lãnh đạo chưa thực sự minh bạch, và số lượng quỹ lớn trong HSG tương đối ít. Các quỹ như Tuanda (chuyên đánh nâng hạng, từng gần như phá sản) hay VOF (thuộc Dragon Capital) có tỷ trọng không được cao. Hai cổ đông lớn nhất là ông Lê Phước Vũ và công ty của ông Vũ, cho thấy yếu tố cổ đông không được đa dạng và mạnh mẽ.
  • Thị trường: Yếu tố chung.
  • Kết luận: HSG hiện tại cũng không thỏa mãn các yếu tố của CAN SLIM.

---

Trong thế giới đầu tư, việc sở hữu một bộ tiêu chuẩn rõ ràng là chìa khóa để ra quyết định mua bán cổ phiếu một cách hiệu quả. Sau khi tìm hiểu về CAN SLIM, chúng ta sẽ khám phá một phương pháp khác mà nhiều nhà đầu tư đánh giá cao hơn về tính toàn diện: Phương pháp 4M.

Phương Pháp 4M: Toàn Diện và Sâu Sắc

Phương pháp 4M, của tác giả Phil Town, chỉ bao gồm 4 yếu tố nhưng lại bao hàm ý nghĩa rất sâu rộng, giúp nhà đầu tư nhìn nhận doanh nghiệp một cách toàn diện.

1. M (Meaning) – Hiểu Rõ Về Doanh Nghiệp

Yếu tố “Hiểu về doanh nghiệp” không chỉ là một cụm từ đơn giản mà bao hàm rất nhiều khía cạnh quan trọng:

• Mô hình kinh doanh: Bạn cần nắm vững mô hình kinh doanh cốt lõi của doanh nghiệp, từ đầu vào, đầu ra, sản phẩm, dịch vụ, thị trường mục tiêu, khách hàng, địa bàn hoạt động, cho đến các đặc điểm đặc thù của ngành.
• Tác động của thông tin: Điều quan trọng là bạn phải hiểu rõ khi một thông tin xuất hiện, nó sẽ tác động tốt hay xấu, và tác động cụ thể như thế nào đến doanh nghiệp. Ví dụ:
  • Việc áp thuế chống bán phá giá mới sẽ ảnh hưởng thế nào đến các doanh nghiệp xuất khẩu như ANV?
  • Chính sách tiền tệ thay đổi, việc một quốc gia bị gắn mác thao túng tiền tệ sẽ gây hại ra sao đến các mã cổ phiếu xuất khẩu?
  • Tỷ giá tăng hay giảm sẽ tác động thế nào đến các doanh nghiệp có nợ vay hoặc doanh thu ngoại tệ như HVN?
  • Giá dầu tăng sẽ ảnh hưởng gì đến các doanh nghiệp lọc hóa dầu (BSR) hay vận tải dầu khí (PVT)?
  • Giá vàng tăng sẽ tác động đến các doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc đá quý như PNJ ra sao? Bạn cần phải nắm bắt được tất cả những mối liên hệ này để có thể đánh giá đúng mức độ ảnh hưởng.

2. M (Moat) – Lợi Thế Cạnh Tranh Bền Vững

“Moat” (con hào kinh tế) là yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì vị thế và bảo vệ lợi nhuận của mình trước các đối thủ:

• Lợi thế quy mô: Doanh nghiệp có quy mô lớn thường có lợi thế về chi phí sản xuất, mua nguyên vật liệu, hoặc phân phối.
• Lợi thế độc quyền: Bao gồm bằng sáng chế, quy trình sản xuất độc đáo, sản phẩm độc đáo, hoặc thương hiệu mạnh đã được xây dựng.
• Lợi thế về giá, thương hiệu, quy trình: Từ những yếu tố trên, doanh nghiệp có thể tạo ra các ưu thế cạnh tranh bền vững, giúp họ nổi bật trên thị trường. Mục tiêu là tìm kiếm những doanh nghiệp có “con hào” vững chắc, khó bị các đối thủ khác vượt qua.

Trong phương pháp 4M, yếu tố tài chính (Financials) được tách riêng và nhấn mạnh, điều mà phương pháp CAN SLIM không tập trung sâu:

• Sức khỏe tài chính lành mạnh: Đây là nền tảng vững chắc của một doanh nghiệp. Bạn cần xem xét kỹ Bảng Cân đối kế toán – nơi phản ánh toàn bộ nội tạng tài chính của công ty.
  • Nợ: Doanh nghiệp có quá nhiều nợ không? Nợ vay có lãi suất cao không?
  • Tiền mặt: Doanh nghiệp có đủ tiền mặt để duy trì hoạt động và đầu tư không?
  • Các khoản mục bất thường: Có các khoản phải thu khó đòi, tồn kho lớn nhưng vòng quay chậm, hoặc tài sản không sinh lãi tốt không? Bảng Báo cáo kết quả kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ bổ sung cái nhìn về “lối sống” và “sức khỏe dòng tiền” của doanh nghiệp. Việc đánh giá tài chính này đã được hướng dẫn chi tiết trong các bài học trước, và bây giờ chỉ là lúc chúng ta ghép các mảnh ghép lại.

3. M (Management) – Ban Lãnh Đạo

Yếu tố con người là yếu tố mang tính quyết định trong đầu tư. Một ban lãnh đạo tốt là ban lãnh đạo trước hết phải không xấu.

• Đạo đức và năng lực: Bạn cần phân tích kỹ ban lãnh đạo, tìm hiểu xem họ có dấu hiệu của một ban lãnh đạo tồi tệ hay không (ví dụ: tham lam, thiếu minh bạch, rút ruột doanh nghiệp). Một dự án có tốt đến đâu, việc hạch toán lãi và phân phối lợi nhuận cho cổ đông hay bị rút ruột đều phụ thuộc vào ban lãnh đạo.
• Tránh các sai lầm trong quá khứ: Ví dụ điển hình là trường hợp của APC (Công ty Cổ phần Chiếu xạ An Phú) vào năm 2017-2018. Dù có doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng rất tốt, ngành chiếu xạ thực phẩm lại rất triển vọng, nhưng ban lãnh đạo trẻ tuổi (Chủ tịch 27 tuổi, Thành viên HĐQT 23 tuổi) đã thực hiện hành vi rút ruột cổ phiếu, chuyển trả trước cho một công ty mới thành lập ở Singapore. Hậu quả là giá cổ phiếu sàn không phanh, doanh nghiệp mất 1.500 tỷ đồng vốn hóa chỉ vì hành vi “thậm thụt” vài trăm tỷ đồng. Câu chuyện của APC nhấn mạnh rằng, tầm vóc của ban lãnh đạo quyết định khả năng phát triển của doanh nghiệp. Một ban lãnh đạo non kém có thể hủy hoại niềm tin của nhà đầu tư, khiến công ty không thể gọi vốn từ cổ đông và bị giới hạn bởi nguồn vốn vay ngân hàng.

4. M (Margin of Safety) – Biên An Toàn

Biên an toàn là yếu tố cốt lõi giúp bảo vệ khoản đầu tư của bạn và đảm bảo tiềm năng lợi nhuận.

• Định giá: Nếu bạn định giá một cổ phiếu là 50, bạn chỉ nên mua ở mức giá cao nhất là 40. Phần chênh lệch 10 giá đó là biên an toàn, giúp bạn phòng ngừa rủi ro khi định giá sai hoặc thị trường biến động. Đối với đầu tư dài hạn, tôi thường đặt biên an toàn là 50%, nghĩa là cổ phiếu phải rẻ hơn một nửa so với giá trị thực, hoặc có tiềm năng tăng giá gấp đôi so với giá mua.
• Dư địa tăng trưởng: Đây là một dạng biên an toàn ít được nhắc đến. Nó liên quan đến quy mô của doanh nghiệp và tiềm năng phát triển trong tương lai. Ví dụ, mua một con heo 5kg có thể lớn lên 1 tạ, trong khi mua con heo 90kg chỉ có thể lớn thêm 10kg nữa.
  • Doanh nghiệp nhỏ có tiềm năng lớn: Hãy tìm kiếm những “con lợn” còn bé (doanh nghiệp có vốn hóa nhỏ) nhưng có dư địa phát triển cực lớn. Ví dụ, Nhà Từ Liêm (NTL) với vốn hóa chỉ 1.600 tỷ đồng, được coi là “con lợn 10 cân”. Nếu các dự án lớn như Cầu Giấy hay Núi Hạm (Hạ Long) thành công, giá trị tài sản ròng (NAV) của NTL có thể lên tới 150.000 đồng/cổ phiếu, tương đương với tiềm năng tăng giá gấp nhiều lần.
  • Thách thức của doanh nghiệp nhỏ: Nuôi “con lợn 10 cân” lên 1 tạ đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc và khả năng dự đoán chính xác (ví dụ: tiến độ giải phóng mặt bằng, đấu giá thành công, thị trường bất động sản thuận lợi).
  • Đánh đổi: Khi mua doanh nghiệp giá rẻ, bạn có thể phải chấp nhận một số yếu tố chưa thật sự hoàn hảo (ví dụ, lãnh đạo không quá tham vọng). Nếu một doanh nghiệp có tất cả các yếu tố tốt (dự án lớn, lợi thế cạnh tranh mạnh, tài chính vững, lãnh đạo tham vọng), thì giá của nó sẽ không còn rẻ nữa.
• An toàn với “con lợn giấu dẫu”: Tôi khuyên bạn nên chọn những “con lợn giấu dẫu” (doanh nghiệp có vốn hóa vừa phải, khoảng 20-30kg) thay vì quá nhỏ (5kg) hay quá lớn (90kg). Những doanh nghiệp này vừa có tiềm năng tăng trưởng, vừa an toàn hơn so với những doanh nghiệp quá bé.

Ví dụ về cổ phiếu có “biên an toàn quy mô”:

• Tổng Công ty Máy Động Lực và Máy Nông nghiệp Việt Nam (VEA):
  • Hiểu về doanh nghiệp: VEA đơn giản là nắm giữ các liên doanh sản xuất ô tô (Ford, Honda, Toyota). Các liên doanh này được quản lý bởi bộ máy chuyên nghiệp của các công ty đa quốc gia.
  • Lợi thế cạnh tranh bền vững: Chính là việc Bộ Công Thương là cổ đông lớn. Điều này đảm bảo các liên doanh không dám gian lận thuế hay hạch toán láo, vì Bộ Công Thương có quyền lực pháp lý để can thiệp. Đây là một “con hào” cực kỳ vững chắc.
  • Tài chính: Mặc dù mảng kinh doanh chính của VEA (máy cày) khá kém và ban lãnh đạo cũ có vấn đề (liên quan đến tù tội), tài chính của công ty lại rất tốt. VEA có lượng tiền mặt dồi dào, hàng tồn kho ít, và chủ yếu tài sản là khoản đầu tư vào các liên doanh. Lợi nhuận từ các công ty liên doanh liên kết đóng góp lớn vào kết quả kinh doanh của VEA (ví dụ: năm 2017 lãi 5.000 tỷ, 2018 là 6.800 tỷ, dù 2020 giảm do dịch nhưng vẫn ở mức 5.100 tỷ).
  • Ban lãnh đạo: Mặc dù ban lãnh đạo “trên giấy” của VEA có vấn đề, nhưng thực tế, người điều hành tạo ra tiền cho VEA chính là ban lãnh đạo của Ford, Honda, Toyota – những tập đoàn đa quốc gia với quản trị cực kỳ tốt. Ban lãnh đạo của VEA chỉ mang tính đại diện cho Bộ Công Thương, không có nhiều thực quyền.
  • Biên an toàn:
    • Tiềm năng thoái vốn: Với việc Bộ Công Thương nắm giữ 88% cổ phần, VEA có rất nhiều dư địa để thoái vốn (về 75%, 65%, 50%). Đây là một “miếng bánh ngon” mà việc thoái vốn sẽ mang lại giá trị cao.
    • Khả năng chuyển sàn/vào VN30: Khi thoái vốn thành công, VEA có thể chuyển sàn và với vốn hóa lớn (3 tỷ USD, có thể lên 5-7 tỷ USD khi giá tăng), VEA có tiềm năng cao để được thêm vào rổ VN30, tạo ra một chuỗi các “game” liên hoàn.
    • Cổ tức ổn định: VEA thường chia cổ tức bằng tiền mặt (khoảng 4.000-5.000 đồng/cổ phiếu mỗi năm) do cổ đông lớn là Nhà nước (cần nộp ngân sách). Điều này mang lại lợi suất cổ tức gần 10% tại giá 48. VEA là một ví dụ điển hình về “con lợn” có vẻ bề ngoài không hoàn hảo nhưng lại tiềm ẩn nhiều giá trị và biên an toàn nhờ cơ cấu sở hữu đặc biệt.

---

Xây Dựng Hệ Thống Đầu Tư Cá Nhân

Việc tự xây dựng hệ thống đầu tư là hoàn toàn khả thi và cần thiết. Chúng ta đã được trang bị đầy đủ công cụ:

• Biết cách tìm hiểu mô hình kinh doanh.
• Biết cách kiểm tra sức khỏe tài chính.
• Biết cách xem xét cổ đông và đánh giá ban lãnh đạo.
• Biết cách nhận định tiềm năng tăng trưởng.
• Hiểu về các “game” và yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến thị trường.

Không có rào cản nào ngăn bạn tạo ra bộ tiêu chuẩn của riêng mình. Điều quan trọng nhất là bạn có thực sự ngồi xuống và viết ra một bộ tiêu chuẩn đầu tư càng chi tiết càng tốt hay không.

Mỗi Người Một Bộ Tiêu Chuẩn

Mỗi nhà đầu tư có thể áp dụng nhiều bộ tiêu chuẩn khác nhau tùy theo mục tiêu và phong cách đầu tư. Với tôi, tôi có những bộ tiêu chuẩn riêng cho đầu tư dài hạn và đầu cơ ngắn hạn.

• Tiêu chuẩn đầu tư dài hạn: Gần như tôi sẽ kiểm tra tất cả các yếu tố đã dạy, từ viễn cảnh lợi nhuận, dự án, tài chính, ban lãnh đạo, chu kỳ ngành, yếu tố vĩ mô, dòng tiền thị trường, đến khả năng đột biến lợi nhuận trong tương lai. Đặc biệt, yếu tố tăng trưởng lợi nhuận luôn được tôi đặt lên hàng đầu, kết hợp với phần định giá.
• Tiêu chuẩn đầu cơ: Bộ tiêu chuẩn này thường đơn giản hơn và nghiêng về các yếu tố như:
  • Đột biến lợi nhuận: Ví dụ như các công ty chứng khoán khi thị trường bùng nổ.
  • Tài chính lành mạnh.
  • Có “game”: Như game tăng vốn.
  • Tin tức/câu chuyện tích cực: Ví dụ, thị trường sắp được “khai thông” hoặc có những yếu tố hỗ trợ lớn từ vĩ mô.
  • Dòng tiền thị trường: Dòng tiền đang đổ vào ngành đó.

Bạn có thể xây dựng bộ tiêu chuẩn phù hợp với tính cách của mình. Nếu bạn là người kỹ tính, hãy xây dựng một bộ tiêu chuẩn chi tiết. Mặc dù nó có thể lọc ra rất ít cổ phiếu, nhưng với nhà đầu tư cá nhân, bạn chỉ cần chọn được 1-2 hoặc 2-3 cổ phiếu tốt để dồn tiền vào là đủ, không cần quá nhiều làm gì cho phức tạp.

Ví Dụ Về Các Bộ Tiêu Chuẩn

Chúng ta hãy cùng xem xét một vài ví dụ về các bộ tiêu chuẩn mà bạn có thể tự xây dựng:

1. ---

   Bộ Tiêu Chuẩn “Phòng Thủ” (Dành cho nhà đầu tư thích sự an toàn)

   • Tăng trưởng kinh doanh: Chỉ cần tăng trưởng đều đặn khoảng 10% mỗi năm là ổn.
   • Tài chính lành mạnh: Không nợ nhiều, có nhiều tiền mặt, tài sản (nhà máy, công xưởng) sinh lời tốt.
   • Cổ tức đều đặn và bằng tiền mặt: Có lợi suất cổ tức (cổ tức/giá cổ phiếu) cao hơn lãi suất ngân hàng (ví dụ: chia 5.000 đồng/cổ phiếu với giá 50.000 đồng, lợi suất 10% trong khi lãi suất ngân hàng 6%).
   • Lãnh đạo không có rủi ro: Ban lãnh đạo minh bạch, không có lịch sử xấu.
   • Định giá tốt: Giá cổ phiếu ở mức hợp lý so với giá trị thực.

2. ---

   Bộ Tiêu Chuẩn “Đánh Nhanh Theo Game” (Dành cho nhà đầu tư ưa mạo hiểm)

   • Có “game”: Yếu tố quan trọng nhất là cổ phiếu phải có game (thoái vốn, tăng vốn, M&A, chuyển sàn, vào chỉ số…).
   • Tỷ lệ thành công của game cao: Chọn những game có khả năng thành công tương đối cao, đặc biệt khi thị trường tích cực.
   • Lãnh đạo và tài chính không quá xấu: Chỉ cần không quá tệ hại là được, vì đây là đầu cơ ngắn hạn.
   • Xu hướng thị trường/ngành ủng hộ: Dòng tiền đang đổ vào ngành hoặc thị trường chung đang thuận lợi (ví dụ: ngành ngân hàng).

3. ---

   Bộ Tiêu Chuẩn “Xác Chết Hồi Sinh” (Dành cho nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội đột phá)

   • Lý do “chết”: Phải hiểu rõ lý do khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng khó khăn.
   • Có yếu tố hồi sinh: Doanh nghiệp phải có những tín hiệu rõ ràng về khả năng phục hồi (ví dụ: ban lãnh đạo mới, thay đổi chính sách, thị trường phục hồi).
   • Tài chính không quá tệ: Khó phá sản, vẫn còn tài sản có giá trị (đất đai, nhà xưởng) để giới hạn khoản lỗ nếu kịch bản xấu xảy ra.
   • Kỳ vọng lợi nhuận rất cao: Vì đây là nhóm cổ phiếu rủi ro cao, phần thưởng phải tương xứng.

Ví Dụ Thực Tế: Phân Loại Cổ Phiếu

Hãy cùng xem xét một số cổ phiếu để phân loại chúng theo các bộ tiêu chuẩn này:

• PVT (Tổng Công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí): Thực ra, PVT thuộc dạng cổ phiếu có tăng trưởng vừa phải, tài chính lành mạnh, cổ tức bình thường, lãnh đạo không quá rủi ro, và định giá tạm ổn. Nó phù hợp với chiến lược đánh theo sóng ngành, khi dòng tiền vào thì tham gia, hết sóng thì thôi. Nó không có gì quá đột biến.

• D2D (Công ty Cổ phần Phát triển Đô thị Công nghiệp số 2): D2D có yếu tố đột biến lợi nhuận và tài chính lành mạnh, cùng một câu chuyện tốt. Tuy nhiên, ban lãnh đạo của D2D có thể không quá “trong sạch” và các game cụ thể cần được nghiên cứu thêm.

• LTG (Tập đoàn Lộc Trời): Tôi không có nhiều hiểu biết về ngành nông nghiệp, đặc biệt là các sản phẩm bán cho nông dân vì giá cả khó tăng. Dù kế hoạch doanh thu tăng đột biến, lợi nhuận lại chỉ tăng nhẹ hoặc thậm chí sụt giảm trong 4-5 năm qua. Điều này cho thấy Lộc Trời không có yếu tố thực sự ấn tượng đối với tôi. Tuy nhiên, nếu bạn làm trong ngành này và hiểu rõ về chính sách hoặc yếu tố đổi mới, nó có thể phù hợp với bộ tiêu chuẩn của bạn.

• HVN (Tổng Công ty Hàng không Việt Nam): HVN không thể được coi là “xác chết hồi sinh” theo nghĩa tích cực. Nó giống như một “con lợn bị ốm nặng” đã sụt cân trầm trọng. Dù COVID-19 đã qua, nhưng căn bệnh của HVN không dễ chữa khỏi nhanh chóng. Nó có thể sẽ tiếp tục ốm thêm vài năm nữa, và trong quá trình ốm, nội tạng đã bị phá hủy. Với nợ vay quá nhiều, nợ quá hạn, và vốn chủ sở hữu âm, HVN khó có thể lớn mạnh trở lại như xưa. Giống như những ngân hàng từng bị mua lại với giá 0 đồng, nó đã mất khả năng tăng trưởng.

• DRC (Công ty Cổ phần Cao su Đà Nẵng): DRC hoạt động trong ngành sản xuất lốp, phụ thuộc vào giá cao su và thị trường ô tô. Mặc dù ngành ô tô toàn cầu có dấu hiệu bão hòa, nhưng DRC vẫn có tiềm năng tăng trưởng nếu chiếm được thị phần lớn hơn. DRC giống như một “con lợn 30-40 cân” có khả năng lớn hơn nữa nhờ việc hết khấu hao nhà máy hoặc tăng mạnh xuất khẩu lốp. Tuy nhiên, cá nhân tôi không quá thích các ngành sản xuất cơ bản như lốp hay xi măng, vì chúng thường không có khả năng tăng giá sản phẩm mạnh mẽ và đòi hỏi chi phí cố định lớn để mở rộng công suất. Việc vận chuyển sản phẩm như xi măng đi xa cũng rất tốn kém.

Bạn cần nhận ra rằng mỗi cổ phiếu thuộc một “giống lợn” khác nhau, thuộc ngành khác nhau. Các ngành như chứng khoán, ngân hàng, hay bất động sản thường có tiềm năng tăng trưởng vô biên (có thể lớn đến “5 tạ”). Ngược lại, các ngành sản xuất cơ bản thường có giới hạn tăng trưởng. Tuy nhiên, cũng có những ngoại lệ như VCS (Vigonacera Stone) xuất khẩu sang thị trường vô biên hay Hòa Phát với sản phẩm thép có nhu cầu cao.

Dù vui vẻ nhưng câu chuyện về việc “tìm thằng ngu mua cổ phiếu giá cao hơn” lại là một thực tế phũ phàng trên thị trường. Hầu hết các nhà đầu tư thành công đều dựa vào chiến thuật nắm giữ dài hạn một cổ phiếu. Đây là một chiến lược mà tôi đặc biệt ủng hộ bởi sự hiệu quả và tính “nhàn hạ” mà nó mang lại khi bạn đã luyện thành thục.

---

Các Chiến Thuật Đầu Tư Khác Để Tối Ưu Hóa Lợi Nhuận

Chiến Lược “Cổ Phiếu Trụ” – Nắm Giữ Hết Đời

Hãy tưởng tượng bạn đang xây một ngôi nhà, bạn sẽ cần những cây cột thật vững chắc để làm nền móng. Trong đầu tư cũng vậy, việc sở hữu những cổ phiếu trụ mang tính dài hạn như FPT, Mobifone, PNJ… giống như bạn đang đặt một nửa tài sản của mình vào những cây cột đó. Chúng có thể không tăng “phi mã” mỗi ngày, nhưng chúng lại mang lại sự an tâm và tăng trưởng bền vững theo thời gian.

“Thế còn nửa kia thì sao?” – Bạn hỏi. À, nửa còn lại là để bạn “quẩy” đấy! Hãy linh động tham gia các “game” theo tin tức, kết quả kinh doanh, hay dòng tiền. Việc này giúp bạn tối ưu hóa vốn và có thể kiếm thêm lợi nhuận ngắn hạn. Đừng lo lắng nếu cổ phiếu “trụ” của bạn có lúc lên, lúc xuống. Chúng ta không cần phải “ôm lì” mà có thể linh động xử lý một phần để tối ưu hóa nếu có “độ nhạy” nhất định.

Phần còn lại của vốn, bạn có thể linh hoạt hơn. Tùy thuộc vào độ nhạy bén của mình, bạn có thể sử dụng số vốn này để:

• Đánh theo “game”: Tham gia vào các cổ phiếu có game thoái vốn, tăng vốn, M&A…
• Đánh theo kết quả kinh doanh: Tập trung vào các công ty có báo cáo tài chính đột biến.
• Đánh theo dòng tiền: Theo dõi dòng tiền đang đổ vào ngành nào để tận dụng cơ hội ngắn hạn.

Việc linh hoạt này giúp bạn tối ưu hóa lợi nhuận trên tổng danh mục. Đừng cố gắng “ôm lì” một cổ phiếu khi thị trường có những biến động, mà hãy biết cách điều chỉnh một phần danh mục để tận dụng các cơ hội. Tuy nhiên, việc sử dụng toàn bộ tài khoản để lướt sóng theo phân tích kỹ thuật là rất khó để thành công bền vững.

“Hit & Run” – Cắn Phát Chạy Ngay!

Đây là chiến thuật mang tính đầu cơ, phù hợp khi có những thông tin tích cực đột biến và bạn cảm thấy giá cổ phiếu có thể tăng trong ngắn hạn. Hãy dùng một phần nhỏ tiền trong danh mục tổng của mình để “đánh nhanh thắng nhanh”, tối ưu hóa lợi nhuận chung.

“Nhưng mà anh ơi, lỡ tham lam thì sao?” – Bạn hỏi. À, đây là câu chuyện có thật: “Tôi mua xong lãi 14%, đáng ra là một cú ‘hit’ hoàn hảo. Nhưng rồi lại chậm chạp không bán, từ lãi lớn thành lãi bé tẹo. Dù đã xác định ‘hit & run’ từ đầu, nhưng khi thấy lãi lớn lại không nỡ bán. Đây là tâm lý rất bình thường, và chúng ta cần phải sai rất nhiều để học được nhiều bài học.”

Đầu tư là một hành trình sửa sai liên tục. Mỗi lần sai là một bài học quý giá. Nếu bạn có cơ hội tư vấn cho nhiều người, bạn sẽ thấy mình có đến “hàng trăm tài khoản” để giao dịch, và từ đó rút ra vô vàn kinh nghiệm.

“Buy The Dip” – Mua Khi Giá Giảm Mạnh

Chiến thuật này áp dụng khi bạn đã có một khoản lãi nhất định từ trước. Ví dụ, sau một giai đoạn tăng trưởng mạnh, bạn đã có lãi 50-70% tài khoản. Lúc này, thị trường có vẻ “hơi ghê ghê” nhưng chưa kết thúc sóng tăng. Bạn có thể thử chiến thuật “Buy The Dip”.

Khi thị trường giảm sâu 1-2 phiên, bạn bắt đầu gom dần. Lưu ý, bạn mua không phải vì đoán được đáy, mà vì vẫn tin vào xu hướng tăng của thị trường. Sẽ có lúc bạn mua “xịt”, ví dụ nó giảm sâu hơn dự kiến. Lúc đó, bạn cần đặt ra mức cắt lỗ rõ ràng, chấp nhận mất một phần lợi nhuận (ví dụ 10% tổng lãi) để dừng lại.

“Kiểu như chúng ta đang đi đường, cứ phóng ga mà đi, bao giờ ngã thì dừng lại ấy!” – Đó là cách tối ưu lợi nhuận trong một sóng tăng. Chúng ta không thể đoán đỉnh ở đâu. Chỉ khi bạn thử bắt đáy 2-3 lần liên tục mà vẫn không ăn được, thậm chí mất đi một phần lợi nhuận đáng kể, thì đó là lúc bạn biết thị trường đã “quá xương” và cần phải nghỉ ngơi, xác định lại xu hướng.

Bình Quân Chi Phí (Dollar-Cost Averaging) – Mua Góp Khi Giảm

Chiến thuật này dùng để gom cổ phiếu mà bạn tin tưởng vào giá trị thực của doanh nghiệp. Ví dụ, bạn mua một cổ phiếu như Nhà Từ Liêm ở giá 26, sau đó nó điều chỉnh giảm. Lúc này, bạn cứ càng giảm càng mua – đây mới chính là đầu tư!

“Con lợn mà nó tạm ốm, nó sụt cân thì chúng ta mua được giá rẻ thì rất tốt. Nhưng con lợn mà ốm nặng thì chúng ta sẽ không mua!” – Đó là một ví von hài hước nhưng rất đúng. Khi đầu tư, bạn đã xác định được giá trị, tiềm năng của doanh nghiệp. Còn khi đầu cơ, hãy mua theo chiều lên.

Tuy nhiên, việc nắm giữ dài hạn đôi khi đòi hỏi sự kiên nhẫn. Cổ phiếu dài hạn có thể không tăng vượt trội ngay lập tức như những mã “hot”. Nhưng hãy nhớ, mỗi cổ phiếu có một “quãng đường” riêng, và chúng ta không thể ép nó tăng theo ý mình. Đôi khi, khi thị trường đi xuống, những cổ phiếu này lại có thể tăng một mình một kiểu, rất “dị”!

---

Tính Cách và Phương Pháp: Sự Phù Hợp Là Quan Trọng Nhất

Một phần không thể thiếu trong việc đầu tư thành công chính là sự phù hợp giữa tính cách và phương pháp đầu tư của bạn.

• Nếu bạn là người nóng nảy, muốn thấy kết quả nhanh, việc theo đuổi phương pháp 4M hay đầu tư dài hạn vào những mã như NTL có thể khiến bạn không chịu nổi. Khi cả thị trường tăng mà mã của mình đứng yên, cảm giác khó chịu là điều khó tránh khỏi. Trong trường hợp này, bạn có thể cân nhắc chuyển sang các phương pháp đánh theo game hoặc theo dòng tiền.
• Nếu bạn là người bận rộn, không có quá nhiều thời gian theo dõi thị trường mỗi ngày, hoặc không cần lợi nhuận quá “khủng” mà chỉ xem đầu tư là một kênh nhỏ trong tổng tài sản, hãy chọn những cổ phiếu mang tính phòng thủ chắc chắn với lợi suất cổ tức cao và hoạt động kinh doanh ổn định.
• Nếu bạn là người chuyên nghiệp hơn, có thời gian và khả năng nghiên cứu sâu, bạn có thể áp dụng phương pháp phân tích chi tiết tất cả các yếu tố của một doanh nghiệp như tôi đã hướng dẫn.

Không có một phương pháp nào là “vàng” hay phù hợp cho tất cả mọi người. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng. Điều quan trọng nhất là bạn phải tự lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với bản thân, tin tưởng vào nó, và kiếm được lợi nhuận từ nó. Đừng quá thần tượng ai hay bận tâm đến những lời chê bai rằng phương pháp của bạn chậm hay không hiệu quả.

• trancotam