Bài thứ tư của chúng ta sẽ đi sâu vào chu kỳ kinh tế và các mô hình để đo lường nó. Mục đích chính là giúp anh chị hiểu rõ về chu kỳ kinh tế và sự luân chuyển dòng tiền trong từng giai đoạn. Về việc đo lường, chúng ta có rất nhiều công cụ hữu ích, và hôm nay tôi sẽ hướng dẫn anh chị cách sử dụng ba mô hình chính để thực hiện điều đó.

Ba mô hình đo lường chu kỳ kinh tế

Ba mô hình này sẽ giúp chúng ta xác định được:

• Chu kỳ kinh tế đang ở giai đoạn nào.
• Thị trường chứng khoán, trái phiếu, tiền tệ, và hàng hóa đang ở giai đoạn nào.

Từ đó, chúng ta có thể đưa ra quyết định mua hay bán loại tài sản nào để tối ưu hóa lợi nhuận. Điều này đặc biệt hữu ích cho những anh chị ở nước ngoài, nơi có nhiều lựa chọn đầu tư liên thị trường hơn so với Việt Nam. Với kiến thức này, chúng ta có thể xây dựng một doanh nghiệp toàn cầu, linh hoạt dịch chuyển tài sản theo dòng chảy kinh tế, giống như cách các nhà đầu tư lớn và quỹ đầu tư toàn cầu như Ray Dalio vẫn làm.

Họ không đơn thuần là “hôm nay mua con nào, bán con nào”, mà họ đánh theo kiểu “bốn mùa” (all-weather), nghĩa là mùa nào cũng có thị trường để đánh lên. Ví dụ, khi kinh tế suy thoái, họ sẽ đổ tiền vào trái phiếu hoặc giảm tỷ trọng cổ phiếu. Khi mọi thứ đều sụt giảm, họ sẽ giữ tiền mặt nhiều hơn, gửi ngân hàng, và giảm tỷ trọng hàng hóa, trái phiếu, cổ phiếu. Khi kinh tế phục hồi, họ sẽ dần mua trái phiếu, cổ phiếu, và hàng hóa. Mô hình luân chuyển tài sản liên tục này giúp dòng tiền của họ không bao giờ “nghỉ ngơi”.

Mặc dù chúng ta không có đủ tiền và công cụ như các quỹ lớn, nhưng thông qua việc hiểu chu kỳ kinh tế, chúng ta vẫn có thể biết khi nào nên giải ngân và khi nào không nên.

Định nghĩa chu kỳ kinh tế

Trước khi đi vào các mô hình, chúng ta cần định nghĩa một chút về chu kỳ kinh tế (hay còn gọi là chu kỳ kinh doanh – business cycle).

Chu kỳ kinh tế là sự biến động lên xuống của hoạt động kinh tế, gây ra bởi các cú sốc từ bên trong cũng như bên ngoài nền kinh tế.

Đây là khái niệm của Mỹ. Ở Việt Nam, các cú sốc đa phần đến từ bên ngoài nhiều hơn. Nền kinh tế Việt Nam khá ổn định về mặt nội tại nhờ thể chế chính trị ổn định, ít có xáo trộn hay bạo động. Các biến động lớn thường đến từ bên ngoài, do Việt Nam là một nền kinh tế phụ thuộc, một nền kinh tế sản xuất và xuất khẩu hàng hóa. Chúng ta phụ thuộc vào các đối tác, bạn hàng và khách hàng của mình. Giống như một nhà phân phối hoặc nhà máy, chúng ta bị ràng buộc bởi cả bên cung cấp và bên khách hàng.

Do đó, chu kỳ kinh tế của Việt Nam gắn liền với chu kỳ kinh tế của các đối tác lớn như Hoa Kỳ. Mỹ là quốc gia nhập khẩu hàng hóa lớn nhất của Việt Nam, chiếm tới $30.4\%$ doanh thu xuất khẩu của chúng ta, cùng với châu Âu là gần $50\%$. Điều này cho thấy sự phụ thuộc rất lớn. Vì vậy, khi phân tích chu kỳ kinh tế của Việt Nam, chúng ta cần phân tích cả chu kỳ kinh tế của Hoa Kỳ, rồi sau đó xem xét cách chính phủ, ngân hàng trung ương và các bộ ngành phản ứng.

Chúng ta không nên phân tích theo kiểu sách giáo khoa một cách máy móc. Ví dụ, lý thuyết nói rằng lạm phát tăng thì phải tăng lãi suất, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Mỗi nền kinh tế có đặc thù riêng. Những kiến thức chúng ta học thường dựa trên nền kinh tế Mỹ, không phải nền kinh tế Việt Nam. Đối với Việt Nam, một nền kinh tế xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ, vấn đề chúng ta lo ngại nhất không phải là lạm phát, mà là suy thoái và gần đây là tỷ giá hối đoái. Nếu tỷ giá biến động quá nhiều, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ bị ảnh hưởng, kéo theo doanh thu, năng suất lao động, đời sống người dân, và từ đó gây ra suy thoái hoặc lạm phát trong nước. Đây là lý do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thường can thiệp vào tỷ giá để bình ổn.

Nhiều người nói Việt Nam nhập khẩu lạm phát, nhưng thực tế điều đó không đáng kể. Là một quốc gia sản xuất hàng hóa, chúng ta thường có lượng cung lớn, khiến giá cả khó tăng mạnh, trừ các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu. Tuy nhiên, lạm phát và tăng giá là hai vấn đề khác nhau.

Đo lường chu kỳ kinh tế

Thông thường, chu kỳ kinh tế được đo lường bằng cách xem xét sự biến động của tăng trưởng GDP thực. GDP là thước đo của nền kinh tế, thước đo của sự tăng trưởng kinh tế, sức khỏe tài chính và sự giàu mạnh của một quốc gia. Nó tương tự như doanh thu và lợi nhuận của một doanh nghiệp. Tăng trưởng GDP thực, hay còn gọi là tăng trưởng kinh tế, chính là sự biến động của GDP sau khi đã điều chỉnh lạm phát.

Nền kinh tế thường có xu hướng tăng trưởng dài hạn, nhưng không bao giờ tăng trưởng một cách mượt mà. Nó sẽ có những lúc đi lên rồi đi xuống, theo một chu kỳ nhất định, nhưng về dài hạn vẫn là một xu hướng tăng. Điều này khá đồng nhất với chu kỳ tích lũy và phân phối trong chứng khoán.

Chu kỳ tăng trưởng GDP và các giai đoạn

Chu kỳ tăng trưởng GDP có các giai đoạn:

• Tăng trưởng mạnh (Expansion): GDP tăng nhanh.
• Đạt đỉnh (Peak): Tốc độ tăng trưởng đạt cao nhất.
• Suy thoái (Contraction/Recession): Tốc độ tăng trưởng GDP giảm xuống, thậm chí âm.
• Chạm đáy (Trough): Tốc độ tăng trưởng thấp nhất.
• Phục hồi (Recovery): Tốc độ tăng trưởng bắt đầu tăng trở lại.

Hoạt động kinh tế luôn biến động, trải qua những giai đoạn thăng trầm được gọi là chu kỳ kinh tế. Những biến động này phát sinh từ các cú sốc bên trong và bên ngoài nền kinh tế. Để đánh giá chu kỳ kinh tế, người ta thường theo dõi sự thay đổi của tăng trưởng GDP thực (hay còn gọi là tăng trưởng kinh tế) so với xu hướng dài hạn của nó. Nếu không có cú sốc, tăng trưởng kinh tế sẽ đi theo đường xu hướng này; ngược lại, các cú sốc sẽ đẩy tăng trưởng kinh tế lên cao hơn hoặc xuống thấp hơn so với xu hướng dài hạn.

Mọi nền kinh tế đều trải qua các giai đoạn tăng trưởng nhanh xen kẽ với các giai đoạn tăng trưởng chậm, hay còn gọi là suy thoái. Các nhà kinh tế gọi những thay đổi ngắn hạn về sản lượng này là chu kỳ kinh tế. Trên thực tế, chu kỳ kinh tế diễn ra không đều đặn và rất khó dự đoán. Mặc dù mỗi trường phái kinh tế có những lý giải khác nhau về mối quan hệ giữa chu kỳ kinh tế và tăng trưởng kinh tế, nhưng nhìn chung đều thừa nhận rằng các giai đoạn của chu kỳ kinh tế, đặc biệt là giai đoạn suy thoái, có tác động đáng kể đến sản lượng đầu ra và sản lượng tiềm năng. Suy thoái làm chậm lại hoặc thậm chí khiến tăng trưởng kinh tế sụt giảm. Hầu hết các nghiên cứu đều chỉ ra rằng suy thoái hoặc khủng hoảng kinh tế có ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng đầu ra và tăng trưởng kinh tế.

Chu kỳ này ứng dụng câu nói “Vật cùng tắc biến, vật cực tắc phản” trong triết học. Bất kỳ sự vật, hiện tượng nào có vận động đều có tính chu kỳ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trên thực tế, chu kỳ kinh tế diễn ra không đều đặn và khó có thể dự báo. Giống như các mô hình Wyckoff, mô hình chu kỳ kinh doanh thực tế không bao giờ đẹp như trong sách vở. Chúng ta không nên quá tin tưởng tuyệt đối vào bất kỳ phương pháp nào. Phân tích vĩ mô cũng chỉ mang tính tương đối, có xác suất đúng và sai. Đó là lý do chúng ta cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, ví dụ như vĩ mô, liên thị trường, và Wyckoff, để tạo ra xác suất cao hơn.

Các tổ chức lớn như Fed hay NBER cũng không thể dự báo chính xác mọi thứ. Họ thường là người phản ứng với thị trường hơn là dự báo. Những sự kiện địa chính trị hay “thiên nga đen” là những yếu tố khó lường.

Mối quan hệ giữa chu kỳ kinh tế và tăng trưởng kinh tế

Nhìn chung, các trường phái kinh tế đều cho rằng giai đoạn suy thoái có tác động rất lớn đến sản lượng đầu ra và sản lượng tiềm năng (tổng cung và tổng cầu). Suy thoái khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại, thậm chí giảm. Hầu hết các nghiên cứu đều chỉ ra rằng suy thoái và khủng hoảng có tác động tiêu cực đến sản lượng.

Tóm lại:

• Chu kỳ kinh tế là sự biến động lên xuống của hoạt động kinh tế.
• Chu kỳ kinh tế được đo lường bằng tăng trưởng GDP thực.
• GDP tăng trưởng có nghĩa là kinh tế tăng trưởng, GDP giảm có nghĩa là suy thoái.

Vấn đề của chúng ta là làm sao để đo lường chu kỳ tăng giảm của tăng trưởng GDP thực. Để làm được điều này, chúng ta cần xem xét các khía cạnh của GDP, tức là sức sản xuất của nền kinh tế. Có rất nhiều công cụ để đo lường, và tôi sẽ giới thiệu ba mô hình được chứng minh hiệu quả trên toàn thế giới, có tính ứng dụng thực tiễn cao và có thể tìm kiếm bằng các phương tiện miễn phí. Chu kỳ kinh tế là sự lên xuống tự nhiên của hoạt động kinh tế, được thúc đẩy bởi các cú sốc bên trong và bên ngoài nền kinh tế. Các chu kỳ này chủ yếu được đo lường bằng tốc độ tăng trưởng của GDP thực. Tốc độ tăng trưởng GDP tăng cho thấy nền kinh tế đang mở rộng, trong khi tốc độ giảm cho thấy sự chậm lại hoặc suy thoái.

Đo lường Chu kỳ Kinh tế

Mặc dù tăng trưởng GDP là thước đo cuối cùng, nhưng nó là một chỉ báo trễ, thường được công bố ba tháng sau khi có kết quả. Để dự đoán những thay đổi kinh tế, chúng ta dựa vào các chỉ báo thị trường nhạy cảm hơn ta tiếp tục điến với phần tiếp theo.

---

Chu kỳ kinh doanh và liên thị trường

Các thị trường tài chính khác nhau phản ứng với chu kỳ kinh tế vào những thời điểm khác nhau, tạo ra một trình tự sự kiện có thể dự đoán được. Sự di chuyển tuần tự này cho phép chúng ta sử dụng chúng làm chỉ báo sớm hoặc trễ cho nền kinh tế rộng lớn hơn.

• Cổ phiếu (Chứng khoán): Thị trường chứng khoán thường được gọi là “Phong vũ biểu” của nền kinh tế. Nó là một chỉ báo sớm, nghĩa là nó có xu hướng phản ứng trước khi các số liệu GDP chính thức được công bố. Thị trường chứng khoán tăng thường báo hiệu tăng trưởng kinh tế trong tương lai, trong khi thị trường giảm cho thấy sự chậm lại.
• Trái phiếu: Thị trường trái phiếu thường đóng vai trò là nơi trú ẩn an toàn và có thể là một chỉ báo thậm chí còn nhạy cảm hơn cả cổ phiếu. Các nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang trái phiếu trong thời kỳ bất ổn kinh tế hoặc kỳ vọng suy thoái, đẩy giá trái phiếu lên và lợi suất xuống. Trái phiếu thậm chí có thể dẫn dắt thị trường chứng khoán.
• Hàng hóa: Thị trường hàng hóa (ví dụ: dầu, kim loại, nông sản) thường là một chỉ báo trễ. Khi một nền kinh tế mạnh và chi tiêu tiêu dùng cao, nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ tăng lên, dẫn đến nhu cầu cao hơn đối với nguyên liệu thô và do đó giá hàng hóa cao hơn. Giá hàng hóa tăng cũng có thể báo hiệu lạm phát.

Trình tự này có thể được tóm tắt là: Trái phiếu → Cổ phiếu → Nền kinh tế (GDP) → Hàng hóa.

Các Giai đoạn của Chu kỳ Kinh doanh

Chu kỳ kinh tế có thể được chia thành các giai đoạn riêng biệt, mỗi giai đoạn có đặc điểm hành vi thị trường riêng:

• Giảm tốc (Slowdown): Tăng trưởng kinh tế đang giảm từ đỉnh của nó.
• Suy thoái (Recession): Sự sụt giảm đáng kể trong hoạt động kinh tế, đặc trưng bởi tăng trưởng GDP âm.
• Phục hồi (Recovery): Hoạt động kinh tế bắt đầu tăng trở lại từ đáy của nó.
• Mở rộng (Expansion): Giai đoạn tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, dẫn đến một đỉnh mới.

Các giai đoạn này phản ánh trạng thái của toàn bộ nền kinh tế, được thể hiện bằng tốc độ tăng trưởng GDP.

---

Mô hình dự báo chu kỳ kinh tế số 1

Bằng cách hiểu rõ sự di chuyển tuần tự của trái phiếu, cổ phiếu và hàng hóa, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về trạng thái hiện tại và tương lai của nền kinh tế. Sự hiểu biết này rất quan trọng để đưa ra các quyết định đầu tư và giao dịch sáng suốt.

Trong thị trường tài chính, việc nắm bắt chu kỳ kinh doanh và luân chuyển dòng tiền là yếu tố then chốt để đưa ra những quyết định đầu tư hiệu quả. Đây là những khái niệm không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự vận động của thị trường mà còn cung cấp cơ sở để dự đoán xu hướng trong tương lai.

Chu kỳ kinh doanh theo ông Martin

Ông Martin đưa ra 6 giai đoạn của chu kỳ kinh doanh:

• Giai đoạn giảm: Thị trường đi xuống.
• Giai đoạn tạo đáy: Giá cả chạm mức thấp nhất và bắt đầu ổn định.
• Phục hồi (bật tăng): Thị trường bắt đầu đi lên sau khi tạo đáy.
• Tăng lên tới đỉnh: Thị trường tiếp tục tăng mạnh, đạt mức cao nhất.
• Giai đoạn tạo đỉnh: Giá cả đạt mức cao nhất và bắt đầu có dấu hiệu chững lại.
• Dốc xuống từ đỉnh: Thị trường bắt đầu giảm sau khi tạo đỉnh.

Chu kỳ này thường kéo dài 4-5 năm, phổ biến nhất là 4 năm do liên quan đến chu kỳ tổng thống và chu kỳ của hành tinh. Ví dụ, từ năm 2018 đến 2022 là một chu kỳ 4 năm. Việc nhận ra tính chu kỳ này giúp nhà đầu tư nắm bắt cơ hội, đặc biệt là các “sóng thần” có thể mang lại lợi nhuận gấp nhiều lần như giai đoạn năm 2020.

Mối liên hệ giữa chu kỳ kinh doanh Việt Nam và Mỹ

Chu kỳ kinh tế Việt Nam có mối liên hệ chặt chẽ với chu kỳ kinh tế Mỹ. Mặc dù không đồng nhất hoàn toàn, nhưng chúng ta thường thấy sự đồng pha bởi Mỹ là thị trường khách hàng lớn của Việt Nam. Khi nền kinh tế Mỹ phát triển, họ chi tiêu nhiều hơn và nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam nhiều hơn, từ đó thúc đẩy nền kinh tế của chúng ta. Châu Âu, đồng minh của Mỹ, cũng là một thị trường quan trọng, đóng góp đáng kể vào doanh thu xuất khẩu của Việt Nam.

Nền kinh tế Hoa Kỳ là một nền kinh tế tiêu dùng, dựa trên đòn bẩy tín dụng. Khi họ chi tiêu nhiều, nền kinh tế phát triển và họ nhập khẩu nhiều, mang lại lợi ích lớn cho Việt Nam. Mặc dù có độ trễ nhất định, nhưng xu hướng này là không thể chối cãi.

Hiểu Dòng vốn thông qua các Tỷ lệ

Dòng tiền luân chuyển giữa ba thị trường chính: Cổ phiếu, Trái phiếu và Hàng hóa. Thị trường tiền tệ chủ yếu đóng vai trò thanh toán, không phải là nơi dòng tiền tập trung để đầu tư dài hạn.

Để xác định dòng tiền đang chảy vào đâu, chúng ta cần phân tích các tỷ số giữa ba thị trường này. Dưới đây là ba cặp tỷ số quan trọng:

• Trái phiếu / Cổ phiếu (USB / SPX):
  • Nếu tỷ số này tăng: Dòng tiền đang chảy vào Trái phiếu và rút ra khỏi Cổ phiếu.
  • Nếu tỷ số này giảm: Dòng tiền đang chảy vào Cổ phiếu và rút ra khỏi Trái phiếu.
• Hàng hóa / Cổ phiếu (CRB / SPX):
  • Nếu tỷ số này tăng: Dòng tiền đang chảy vào Hàng hóa và rút ra khỏi Cổ phiếu.
  • Nếu tỷ số này giảm: Dòng tiền đang chảy vào Cổ phiếu và rút ra khỏi Hàng hóa.
• Hàng hóa / Trái phiếu (CRB / USB):
  • Nếu tỷ số này tăng: Dòng tiền đang chảy vào Hàng hóa và rút ra khỏi Trái phiếu.
  • Nếu tỷ số này giảm: Dòng tiền đang chảy vào Trái phiếu và rút ra khỏi Hàng hóa.

Trong đó:

• USB: Giá trái phiếu chính phủ 30 năm (đại diện cho Trái phiếu).
• SPX: Chỉ số S&P 500 (đại diện cho Cổ phiếu).
• CRB: Chỉ số hàng hóa tổng hợp (đại diện cho Hàng hóa).

 

Cách xác định dòng tiền đang hướng vào thị trường nào – Ứng dụng phân tích kỹ thuật để quyết định Long/Short

Bước 1: Phân tích tương quan giữa các loại tài sản bằng cách theo dõi các tỷ lệ như:

• Trái phiếu / Cổ phiếu

• Hàng hóa / Cổ phiếu

• Hàng hóa / Trái phiếu

Bạn có thể sử dụng công cụ trực quan tại đây:
🔗 StockCharts – CandleGlance

hoặc xem trên tradingview

Bước 2: Dựa trên các tỷ lệ trên, đánh giá mức độ hấp dẫn của từng nhóm tài sản và xếp hạng dòng tiền: thị trường nào đang thu hút vốn mạnh nhất, thị trường nào yếu hơn.

Bước 3: Tập trung lệnh Long vào thị trường có dòng tiền đang đổ vào mạnh nhất (cùng với các tài sản có tương quan cao). Đồng thời, cân nhắc lệnh Short ở những thị trường bị dòng tiền rút ra (và các thị trường có xu hướng tương đồng).

Bước 4: Kết hợp phân tích kỹ thuật với các chỉ báo Risk-On/Risk-Off để dự báo khả năng luân chuyển dòng tiền trong tương lai, từ đó điều chỉnh chiến lược giao dịch phù hợp.

Ví dụ thực tế: Nếu tỷ số “Trái phiếu / Cổ phiếu” giảm và tỷ số “Hàng hóa / Cổ phiếu” cũng giảm, điều này cho thấy Cổ phiếu đang là thị trường mạnh nhất, hút tiền từ cả Trái phiếu và Hàng hóa. Khi đó, việc mua cổ phiếu có thể mang lại lợi nhuận đáng kể.

Ứng dụng trong giao dịch

• Đối với chứng khoán: Khi xác định được cổ phiếu là thị trường mạnh nhất, hãy tập trung vào việc tìm kiếm điểm mua.
• Đối với Forex:
  • Nếu dòng tiền chảy vào Hàng hóa, bạn nên long các cặp tiền liên quan đến hàng hóa như AUD (Đô la Úc), CAD (Đô la Canada), NZD (Đô la New Zealand).
  • Nếu dòng tiền chảy vào Trái phiếu, bạn nên long các cặp tiền liên quan đến tiền tệ an toàn như JPY (Yên Nhật), CHF (Franc Thụy Sĩ).
  • Khi hiểu được sự luân chuyển, bạn có thể long đồng tiền của thị trường mạnh và short đồng tiền của thị trường yếu. Ví dụ, nếu hàng hóa yếu và trái phiếu mạnh, bạn có thể short AUD/JPY.
• Đối với Crypto: Bitcoin (BTC) thường được xếp vào nhóm hàng hóa rủi ro. Do đó, khi hàng hóa mạnh, BTC có xu hướng tăng và ngược lại.

---

Mô hình dự báo chu kỳ kinh tế số 2

Mô hình dự báo chu kỳ kinh tế dựa trên ngành của Mỹ

Diễn giả nhấn mạnh giá trị của slide này và khuyên người nghe nên áp dụng nó. Mô hình này dựa trên các ngành của Mỹ để dự báo chu kỳ kinh tế, được lấy từ một quyển sách của ông Sam Stovall.

• Đường màu xanh: Biểu thị chu kỳ kinh tế.
• Đường màu cam: Biểu thị chu kỳ của thị trường cổ phiếu.

Điểm cốt lõi:

• Thị trường cổ phiếu là “Phong Vũ Biểu”: Thị trường cổ phiếu luôn đi trước nền kinh tế. Nó tạo đỉnh trước, tạo đáy trước, giảm trước và tăng trước nền kinh tế.
• Đo lường sự lệch pha: Để đo lường nền kinh tế, chúng ta dùng cổ phiếu doanh nghiệp. Nhưng để đo lường chu kỳ cổ phiếu, chúng ta lại dùng các ngành của nền kinh tế. Nhờ sự “lệch pha” này mà nhà đầu tư có thể tận dụng để giao dịch tốt hơn.
• 11 ngành của Mỹ: Ban đầu có 9 ngành, nhưng hiện tại đã có thêm 2 ngành mới là Viễn thông (XLC) và Bất động sản (XLRE). Bất động sản được tách riêng khỏi ngành Tài chính.
• Luân chuyển dòng tiền rõ ràng: Diễn giả cho rằng trong 11 ngành này có sự luân chuyển dòng tiền rõ ràng, không giống như ở Việt Nam.

Thị trường cổ phiếu luôn là “phong vũ biểu”, đi trước nền kinh tế (tạo đỉnh và đáy trước nền kinh tế). Để đo lường nền kinh tế, chúng ta dùng cổ phiếu doanh nghiệp, và để đo lường cổ phiếu, chúng ta dùng các ngành của nền kinh tế.

Tổng cộng có 11 ngành ở Mỹ (trước đây là 9 ngành, nay có thêm viễn thông và bất động sản). Các ngành này có sự luân chuyển dòng tiền rõ ràng, không giống như ở Việt Nam.

11 ngành của Mỹ và sự luân chuyển dòng tiền

Mô hình của Sam Stovall dựa trên sự luân chuyển dòng tiền giữa 11 ngành của Mỹ. 9 ngành chính được chia thành 2 nhóm:

Các ngành chu kỳ (Cyclical/Offensive Sectors)

Đây là những ngành có xu hướng tăng khi nền kinh tế tăng trưởng và giảm khi nền kinh tế suy thoái. Chúng nhạy cảm với lãi suất và tình hình kinh tế chung.

• • Financials (XLF): Tài chính (ngân hàng, bảo hiểm, v.v.).
  • Materials (XLB): Vật liệu (kim loại, hóa chất, vật liệu xây dựng, v.v.).
  • Technology (XLK): Công nghệ.
  • Industrials (XLI): Công nghiệp.
  • Consumer Discretionary (XLY): Hàng tiêu dùng không thiết yếu (xe hơi, mỹ phẩm, thời trang, giải trí, v.v.). Đây là những sản phẩm xa xỉ, người dân có xu hướng mua nhiều hơn khi kinh tế tốt.
  • Energy (XLE): Năng lượng (dầu khí, điện, v.v.).
  • Communication Services (XLC): Dịch vụ viễn thông.
  • Real Estate (XLRE): Bất động sản.

Các ngành phòng thủ (Defensive Sectors)

Đây là những ngành ít bị ảnh hưởng bởi chu kỳ kinh tế, thậm chí có thể tăng trưởng khi nền kinh tế suy thoái, vì chúng cung cấp các sản phẩm và dịch vụ thiết yếu mà người dân vẫn cần.

• • Health Care (XLV): Chăm sóc sức khỏe (dược phẩm, bệnh viện, v.v.).
  • Utilities (XLU): Tiện ích (điện, nước, gas, v.v.).
  • Consumer Staples (XLP): Hàng tiêu dùng thiết yếu (thực phẩm, đồ uống, sản phẩm gia dụng, v.v.).

 

Ứng dụng mô hình luân chuyển ngành

• Tỷ số XLY/XLP: Đây là một chỉ báo quan trọng.
  • XLY tăng so với XLP: Cho thấy người dân chi tiêu nhiều hơn cho hàng hóa không thiết yếu, báo hiệu nền kinh tế đang phát triển.
  • XLY giảm so với XLP: Cho thấy người dân thu hẹp chi tiêu, tập trung vào nhu yếu phẩm, báo hiệu nền kinh tế đang suy thoái.
• Dự báo chu kỳ thị trường:
  • Khi các ngành phòng thủ (XLP, XLV, XLU) tăng mạnh, điều này thường báo hiệu thị trường đang ở đỉnh chu kỳ kinh tế và thị trường chứng khoán đang trong xu hướng giảm (thị trường gấu).
  • Ngược lại, khi các ngành chu kỳ (XLF, XLB, XLK, XLY, XLE, XLI) bắt đầu tăng trở lại, đó có thể là dấu hiệu thị trường chứng khoán đang chuẩn bị tạo đáy và bước vào chu kỳ tăng mới.
• Phân bổ tài sản: Dựa vào xu hướng luân chuyển ngành, nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định phân bổ tài sản phù hợp. Khi các ngành phòng thủ lên ngôi, nên ưu tiên tài sản trú ẩn (ví dụ: trái phiếu). Khi các ngành chu kỳ dẫn dắt, có thể chuyển sang các tài sản rủi ro hơn (ví dụ: cổ phiếu).

Chu Kỳ Kinh Tế và Luân Chuyển Ngành

Mô tả 4 giai đoạn của chu kỳ kinh tế: Tăng, Đỉnh, Giảm, Đáy.

• • Trong giai đoạn tăng trưởng (Recovery/Expansion): Nên tập trung vào các ngành “tấn công” (nhạy cảm với lãi suất và nền kinh tế), ví dụ như Bất động sản, Tài chính, Công nghiệp, Công nghệ, Vật liệu.
  • Trong giai đoạn suy thoái (Recession): Nên tập trung vào các ngành “phòng thủ” (Nhu yếu phẩm, Chăm sóc sức khỏe, Tiện ích).

Nhấn mạnh rằng thị trường chứng khoán thường đi trước nền kinh tế. Khi nền kinh tế bắt đầu chậm lại và có dấu hiệu suy thoái, thị trường chứng khoán có thể đã tăng lên từ rất lâu rồi (đã tạo đáy và bắt đầu tăng trở lại) vì nhà đầu tư kỳ vọng chính sách tiền tệ nới lỏng (giảm lãi suất) để kích thích kinh tế.

Ví dụ: Khi bạn nghe tin về suy thoái kinh tế toàn diện (full recession), đó có thể là lúc thị trường chứng khoán đang ở đáy (market bottom) và bắt đầu tăng lên, vì FED có xu hướng giảm lãi suất, bơm tiền vào thị trường và thúc đẩy hoạt động đầu cơ.

Cách Theo Dõi và Ứng Dụng

Một phương pháp thực tế để theo dõi các chỉ số ngành và từ đó xác định giai đoạn chu kỳ kinh tế hiện tại:

1. 1. Truy cập vào trang web theo dõi các chỉ số ngành (bạn đã chuẩn bị sẵn link).
   2. Xem xét các ngành đang tăng mạnh:
      • Nếu các ngành phòng thủ như Năng lượng (Energy), Chăm sóc sức khỏe (Health Care), Nhu yếu phẩm (Consumer Staples) và Tiện ích (Utilities) đang tăng, điều đó có nghĩa là chu kỳ kinh tế đang ở giai đoạn đỉnh hoặc suy thoái (như mô hình thị trường gấu – bear market).
      • Nếu các ngành tấn công như Bất động sản (Real Estate), Công nghiệp (Industrials), Công nghệ (Technology), Tài chính (Financials) đang tăng, điều đó có thể cho thấy thị trường đang ở giai đoạn phục hồi hoặc tăng trưởng.

Dựa trên dữ liệu gần đây (ví dụ ngày 5 tháng 8), nếu các ngành Energy, Health Care, Consumer Staples, Utilities đang tăng, điều đó cho thấy thị trường đang “rớt xuống” (có thể đang ở giai đoạn suy thoái hoặc thị trường gấu).

Cách phân tích sức mạnh tương đối của các nhóm ngành:
Truy cập biểu đồ tại:
StockCharts Sector Performance
Trang này cung cấp góc nhìn so sánh hiệu suất giữa các nhóm ngành và chỉ số S&P 500, giúp nhận biết nhóm ngành nào đang dẫn dắt hoặc tụt lại phía sau.

Ứng dụng các tỷ số ngành trong dự báo thị trường:

• • XLF/XLU: Tỷ lệ giữa nhóm tài chính và tiện ích thường phản ánh kỳ vọng về lãi suất, do đó được xem là tín hiệu sớm của lợi suất trái phiếu Chính phủ.

  • XLY/XLP: Sự so sánh giữa nhóm tiêu dùng không thiết yếu và thiết yếu có thể chỉ ra giai đoạn tăng trưởng hay suy thoái kinh tế. Kết hợp với diễn biến của chỉ số chứng khoán giúp đưa ra nhận định toàn diện hơn.

  • Tỷ lệ tổng hợp [(XLY + XLF + XLK + XLB + XLE + XLI) / (XLP + XLU + XLV)]: Được sử dụng như chỉ báo sớm cho xu hướng của thị trường chứng khoán, thể hiện sức mạnh tương đối của các nhóm ngành nhạy cảm với kinh tế so với các ngành phòng thủ.

  • 

    Ví dụ

  • So sánh từng ngành với S&P 500 (Sector/SPX): Giúp quan sát sự thay đổi dòng tiền giữa các nhóm ngành, từ đó xác định vòng luân chuyển vốn trong thị trường.

  • XLB/XLE: Tỷ lệ giữa vật liệu cơ bản và năng lượng thường được xem là chỉ báo đi trước cho biến động của cặp tiền tệ AUD/CAD, do tính chất tương quan hàng hóa.

Ví dụ Mối tương quan giữa cặp tiền tệ và tỷ số ngành

Sử dụng tỷ số XLP/XLE để đánh giá cặp tiền tệ AUD/CAD.

• • XLP đại diện cho khoáng sản (tương quan với Đô la Úc – AUD).
  • XLE đại diện cho năng lượng (tương quan với Đô la Canada – CAD).

Mối tương quan này cho thấy rằng đường tỷ số XLP/XLE có xu hướng chạy trước cặp tiền tệ AUD/CAD. Khi tỷ số này tạo đỉnh và giảm, cặp tiền tệ AUD/CAD cũng sẽ có xu hướng giảm theo. Đây là một công cụ hữu ích cho những ai giao dịch cặp tiền này vì nó cung cấp tín hiệu sớm về xu hướng.

Áp dụng mô hình tại thị trường Việt Nam

Diễn giả thừa nhận mô hình này khó áp dụng cho thị trường chứng khoán Việt Nam vì hai lý do chính:

1. 1. Thị trường rủi ro và mang tính “hàng hóa”: Bản chất thị trường Việt Nam là thị trường rủi ro, và các mã cổ phiếu đa phần vẫn có tính rủi ro, ngay cả những cổ phiếu được coi là an toàn cũng có thể bị ảnh hưởng bởi làn sóng hoảng loạn chung. Các ngành có xu hướng đồng pha.
   2. Ít ngành, ít phân nhánh và thanh khoản thấp:
      • Việt Nam có ít ngành, ít phân nhánh ngành.
      • Trong từng phân ngành, có rất ít cổ phiếu.
      • Nhiều cổ phiếu có thanh khoản thấp (ví dụ: chỉ 100-200 nghìn cổ phiếu/ngày), không thể giao dịch hiệu quả. Diễn giả khuyên chỉ nên giao dịch các cổ phiếu có thanh khoản trên 50 nghìn, tốt nhất là trên 100 nghìn hoặc 200 nghìn cổ phiếu/ngày.
      • Do nền kinh tế nhỏ, các ngành không có sự phân hóa rõ ràng.

Hai chu kỳ chính của thị trường Việt Nam:

1. 1. Chu kỳ kinh tế tổng thể (chạy theo VN-Index):

      • Các cổ phiếu chạy theo VN-Index rất nhiều. Bản thân VN-Index lại gắn liền với chu kỳ của S&P 500 (SPX).
      • Muốn đo lường chu kỳ kinh tế Việt Nam, cần xem xét chu kỳ của S&P 500 (SPX) và chu kỳ kinh tế toàn cầu, sau đó mới xét đến VN-Index và các ngành nhạy cảm với kinh tế.
      • Các ngành nhạy cảm với kinh tế: Ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, xây dựng, vật liệu xây dựng, logistics, vận tải. Những ngành này thường chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chu kỳ kinh tế và chạy theo VN-Index.

   2. Chu kỳ hàng hóa:

      • Áp dụng cho các mã cổ phiếu của công ty thương mại và công ty sản xuất chịu ảnh hưởng nặng bởi giá hàng hóa đầu vào.
      • Ví dụ: Dầu khí (phải xem giá xăng dầu), Thép (phải xem giá thép), Than (phải xem giá than), Phân bón (phải xem giá phân).
      • Tác động của vĩ mô: Diễn giả khẳng định vĩ mô tác động rất nhiều, thậm chí hầu hết, đến phân tích cơ bản của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp dù có chiến lược kinh doanh tốt đến mấy nhưng nếu vĩ mô không thuận lợi thì cũng khó phát triển. Việc định giá PE mà không dựa trên dự phóng tương lai và những yếu tố vĩ mô là không chính xác.
      • Kết luận về chu kỳ Việt Nam: Thị trường Việt Nam chỉ chịu ảnh hưởng bởi hai chu kỳ lớn: chu kỳ kinh tế tổng thể (chạy theo VN-Index và SPX) và chu kỳ hàng hóa.

Yếu tố chủ trương chính phủ

Ngoài các yếu tố chu kỳ, diễn giả còn đề cập đến yếu tố thứ ba không mang tính chu kỳ mà mang tính chủ trương dài hạn của chính phủ.

• • Nếu chính phủ tạo điều kiện, ngành nghề đó sẽ phát triển (ví dụ: bất động sản khu công nghiệp).
  • Ngược lại, đi ngược chủ trương chính phủ sẽ gặp khó khăn (ví dụ: bất động sản trong đợt vừa rồi do lo ngại lạm phát, đầu cơ, và học hỏi từ Trung Quốc).

---

Mô hình dự báo chu kỳ kinh tế số 3

Phân tích các chỉ báo kinh tế theo mô hình của Sam

Tiếp theo tập trung vào mô hình của Sam, một mô hình sử dụng bốn chỉ số kinh tế để đo lường và dự báo chu kỳ kinh tế:

• Mô hình này sử dụng bốn chỉ số kinh tế chính để đánh giá chu kỳ và dự báo thị trường:

  • Niềm tin tiêu dùng (Consumer Confidence): Phản ánh tâm lý người tiêu dùng về tình hình kinh tế và triển vọng thu nhập.
  • Chỉ số sản xuất công nghiệp (Industrial Production Index): Đo lường tổng sản lượng của các ngành công nghiệp.
  • Lãi suất (Interest Rates): Cụ thể là lãi suất 5 năm, ảnh hưởng đến chi phí vay mượn và đầu tư.
  • Đường cong lợi suất (Yield Curve): Chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm và 2 năm, là chỉ báo mạnh mẽ về suy thoái hoặc phục hồi.

  Mỗi chỉ số có các trạng thái khác nhau (tạo đáy, tăng, tạo đỉnh, giảm) và khi kết hợp lại, chúng sẽ phản ánh các giai đoạn của chu kỳ kinh tế:

  • Phục hồi sớm (Early Recovery): Niềm tin tiêu dùng phục hồi, chỉ số công nghiệp tạo đáy, lãi suất giảm, đường cong lợi suất bình thường (dốc lên). Thị trường chứng khoán bắt đầu tăng từ đáy.
  • Phục hồi hoàn toàn (Full Recovery): Niềm tin tiêu dùng giảm, chỉ số công nghiệp tạo đỉnh, lãi suất tăng, đường cong lợi suất bắt đầu phẳng. Thị trường chứng khoán đang tạo đỉnh và có nguy cơ giảm.
  • Suy thoái sớm (Early Recession): Niềm tin tiêu dùng giảm mạnh, chỉ số công nghiệp giảm mạnh, lãi suất tăng, đường cong lợi suất đảo ngược (dốc xuống). Thị trường chứng khoán đang giảm mạnh.
  • Suy thoái hoàn toàn (Full Recession): Niềm tin tiêu dùng giảm đến đáy, chỉ số công nghiệp tạo đáy, lãi suất giảm, đường cong lợi suất bình thường trở lại. Thị trường chứng khoán đang ở đáy và chuẩn bị phục hồi.

Chỉ số cơ bản #1 – Niềm tin tiêu dùng
Code Tradingview: UMCSENT ($$UMCSENT) hoặc stockchart  $$UMCSENT

Niềm tin tiêu dùng:
– Phục hồi: suy thoái hoàn toàn
– Tăng: phục hồi sớm
– Giảm: phục hồi hoàn toàn
– Giảm mạnh: suy thoái sớm

Chỉ số cơ bản #2 – Chỉ số sản xuất công nghiệp
Code : $$IPI

Chỉ số IP:
– Tạo đáy: suy thoái hoàn toàn
– Tăng: phục hồi sớm
– Tạo đỉnh: phục hồi hoàn toàn
– Giảm mạnh: suy thoái sớm

Chỉ số cơ bản #3 – Lãi suất (đại diện là lợi suất trái phiếu CP 5 năm)
Code : $UST5Y

Lãi suất:
– Giảm: suy thoái hoàn toàn
– Tạo đáy: phục hồi sớm
– Tăng: phục hồi hoàn toàn
– Tạo đỉnh: suy thoái sớm

Chỉ số cơ bản #3 – Đường cong lợi tức trái phiếu
Code : $UST10Y-$UST2Y

Đường cong lợi tức:
– Bình thường: suy thoái hoàn toàn
– Dốc: phục hồi sớm
– Phẳng: phục hồi hoàn toàn
– Phẳng/đảo ngược: suy thoái sớm

 

 

Liên hệ giữa chu kỳ kinh tế và thị trường chứng khoán

Điểm cốt lõi là thị trường chứng khoán của chúng ta (VN-Index) có mối quan hệ đồng pha với thị trường chứng khoán Mỹ (S&P 500). Điều này có nghĩa là khi nền kinh tế Mỹ suy thoái và thị trường chứng khoán Mỹ giảm, thị trường Việt Nam cũng khó lòng đi ngược lại. Tương tự, khi kinh tế Mỹ phục hồi và chứng khoán Mỹ tăng, VN-Index cũng có xu hướng đi lên.

Phân tích tình hình kinh tế Mỹ hiện tại

Dựa trên phân tích các chỉ báo, tình hình kinh tế Mỹ hiện tại đang ở giai đoạn “tiền suy thoái” hoặc “phục hồi hoàn toàn chuyển sang suy thoái sớm”:

• Niềm tin tiêu dùng: Đang giảm.
• Chỉ số sản xuất công nghiệp: Đang tạo đỉnh hoặc có dấu hiệu đi xuống.
• Lãi suất: Đang tăng.
• Đường cong lợi suất: Đang đảo ngược (rớt xuống).

Sự kết hợp của các yếu tố này cho thấy nền kinh tế Mỹ đang ở giai đoạn chuyển giao từ phục hồi hoàn toàn sang suy thoái sớm. Điều này dự báo rằng thị trường chứng khoán Mỹ (và Việt Nam) đang ở giai đoạn đỉnh và có khả năng giảm xuống.

---

Công cụ hỗ trợ phân tích chu kỳ kinh tế

Để giúp phân tích và kiểm chứng, có ba trang web hữu ích:

1. Conference Board:
https://www.conference-board.org/data/
https://www.conference-board.org/topics/us-leading-indicators

2. Fildelity Investment:
https://institutional.fidelity.com/app/item/RD_13569_40890/business-cycle-update.html?pos=T

3. Global Business Cycle Map:
https://www.economy.com/economicview/tracker/5/Global-Business-Cycle-Map

 

1. Business Cycle Indicators (Các chỉ báo chu kỳ kinh doanh) (https://institutional.fidelity.com/app/item/RD_13569_40890/business-cycle-update.html?pos=T)

Công cụ này cho phép người dùng xem xét vị trí hiện tại của các nền kinh tế lớn (như Mỹ, Canada, các nền kinh tế mới nổi) trong chu kỳ kinh doanh. Người nói nhấn mạnh rằng Mỹ đang trong giai đoạn đi xuống (downswing) và có thể rơi vào suy thoái (recession), điều này thường dẫn đến việc giảm lãi suất và tăng giá chứng khoán. Các nền kinh tế mới nổi như Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Brazil, Mexico cũng đang đi theo xu hướng này. Việt Nam, dù không được liệt kê cụ thể, cũng sẽ chịu ảnh hưởng tương tự.

2. Cyclical Map (Bản đồ chu kỳ) (https://www.economy.com/economicview/tracker/5/Global-Business-Cycle-Map)

Bản đồ này cung cấp một cái nhìn tổng quan về các giai đoạn của chu kỳ kinh tế: suy thoái (recession), tăng trưởng (expansion), và phục hồi (recovery). Người nói lưu ý rằng có thể có sự khác biệt trong cách các tổ chức đánh giá vị trí của từng nền kinh tế, ví dụ như Trung Quốc. Tuy nhiên, đối với Mỹ, trang web này cung cấp phân tích khá chính xác.

3. Leading Indicators (Chỉ báo dẫn dắt) (https://www.conference-board.org/topics/us-leading-indicators)

Đây là một chỉ báo quan trọng dựa trên chính sách tiền tệ và lạm phát. Khi chỉ báo này đảo chiều và giảm xuống, nó thường dự báo một cuộc suy thoái. Người nói khẳng định rằng chỉ báo này rất uy tín và được nhiều nhà đầu tư kỳ cựu sử dụng. Hiện tại, chỉ báo này cũng đang cho thấy dấu hiệu của một giai đoạn tiền suy thoái, củng cố thêm nhận định rằng Mỹ đang trên đà suy thoái.

 

Phân tích chu kỳ kinh tế Mỹ

• Trang web tham khảo: tôi tâm đắc với trang web của Fildelity Investment. Đây là một tổ chức uy tín với dữ liệu và phân tích đáng tin cậy về chu kỳ kinh tế.
• Tình hình hiện tại của Mỹ: Dựa trên dữ liệu đến quý 3/2022, Mỹ đang trong giai đoạn suy thoái (recession) hoặc cận kề suy thoái. Các chỉ số cho thấy nền kinh tế Mỹ đang đi xuống.
• Ý nghĩa của suy thoái đối với chứng khoán: Khi kinh tế rơi vào suy thoái, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có xu hướng giảm lãi suất để kích thích nền kinh tế. Việc giảm lãi suất này thường là tin tốt cho thị trường chứng khoán, khiến giá cổ phiếu có xu hướng tăng lên.
• Kỳ vọng tương lai: Nếu mọi thứ diễn ra bình thường theo chu kỳ, sau giai đoạn suy thoái sẽ là giai đoạn phục hồi, và thị trường chứng khoán sẽ tăng trưởng.

Mối liên hệ giữa kinh tế Việt Nam và thế giới

• Phụ thuộc vào kinh tế Mỹ: Kinh tế Việt Nam, đặc biệt là thị trường chứng khoán, bị ảnh hưởng nặng nề bởi kinh tế Mỹ và các nền kinh tế lớn khác. Việt Nam là nền kinh tế mở, phụ thuộc vào xuất khẩu (đặc biệt sang Mỹ) và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.
• Chính sách tiền tệ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải xem xét hành động của Fed (Mỹ) khi đưa ra các chính sách tiền tệ. Ví dụ, nếu Fed giảm lãi suất, Việt Nam có thể thu hút được nhiều dòng vốn hơn (do chênh lệch lãi suất – Carry Trade).
• Không thể tách rời: Người hướng dẫn nhấn mạnh rằng không thể phân tích kinh tế Việt Nam một cách độc lập mà không nhìn vào kinh tế thế giới. Việc dạy và học kinh tế mà bỏ qua yếu tố dòng tiền quốc tế là không thực tế.

• trancotam